Darboğaz Nedir, Hangi Donanım Darboğaz Yapar?

 

darbogaz

Herkese iyi günler. Günümüzdebir darboğaz modası tutturuldu gidiyor. Aslına bakarsak darboğaz, bu şekilde birbirine yakın 2 kara parçasının oluşturduğu doğal bir oluşumdur.

Öte yandan bu kelimenin bir de pc dünyasında bir karşılığı var.

ingilizcesi “bottle neck” olan bu kelimenin, bir programda herhangi bir donanımın yetmemesi durumunda oluşan düşük performans ya da hatalar bütünü olarak nitelendirildiğini görürüz. Tabii bu tabiri genelde oyun dünyasında çokça görürüz. çünkü diğer yazılım türlerinde donanım zaten ona göre bir kez kurulup uzun yıllar devam ettiği için gereken yenilemeler dışında performans sabit kalır. oyun dünyasında ise her dakka yeni bir donanım çıkmakta, bu da darboğaz denilen başbelası durumu en çok oyuncuların başına sarmaktadır.

Peki nedir bu darboğaz?

Basit.

Tamam ya eskiden basitti. evet günümüzde çok karmaşıklaştı. ancak nedense bazı kimseler tarafından bu hep, ekran kartına işlemcinin yetişememesi olarak nitelendirilmektedir. oysa ki durum böyle değildir. Çünkü oyunlarda 2008 den beri gelen, aslında sadece oyun değil; rendering gibi ofis, film izlemek gibi multimedya işlerinde de darboğaz başlamaktadır.

Bildiğim kadarı ile multimedya alanı için hwa yani donanım hızlandırma olayını standartlaştıran eski donanım üreticisi ati idi. bunun da nedeni, normal bir pc HDCP yani yüksek tanımlı şifreleme protokolünü desteklemezse 720 pi ve üstü gelen görüntüyü 1280×576 piksele düşürerek göstermek durumunda idi. hdcp olmadan 1920×1080= 2.0736.000 piks gibi bir görüntü tekrar düşürülüp bir daha gösterilmek durumunda kalıyordu ki bu da saniyde 512 mb ları geçen bir veri akışına bedeldi. O dönemlerin en baba işlemcileri olan quad extremeler haricinde bu tür bir veri akışına dayanacak işlemciyi de bulamazsınız.Örnek vermek gerekirse clawhammer çekirdekli bir amd işlemciniz ve fx serisi bir ekran kartınız varsa 720 pi film izlerken başka hiçbir şey yapamazsınız. çünkü bu hem işlemcinin hem ekran kartının tüm sınırlarını zorlar. Ancak ATİ firması, x1550 ile başlayarak HDCP yi standart vermeye başlayınca bir de üstüne kayıtlı videolar için dxva, internet tarayıcılar için de open gl destekli donanım hızlandırma standartlarını getirince CELERON işlemci ile bile bunu yapabilme imkanı doğmuştu ki bu sayede sadece flim izlemek için 500 küsür dolar ile işlemci anakart ram değişme derdinden 150 dolara bir kart alarak kurtulmuş olabiliyorduk

Bu örneği vermemin nedeni, darboğaz denilen illet olayın sadece oyunda olmadığını, nedeninin de elimizdeki ürünün eski ya da yetersiz değil, gereken bir özelliğin olmaması ya da uyumsuzluğu nedeni ile yşayabilmemiz ihtimalidir. çünkü x1650 ile dxva özelliği ols da bu özelliği kullanan yazılımları bulmak kolay olmuyordu. desteklediğini iddia eden yazılımlar ise günümüz şartlarında bile bir standarda ne yazık ki kavuşamadı. şu anki gelişmiş işlemciler sayesinde bunu hissetmediğimizi sanıyoruz. Ama aslında sadece o dönem kasılan videolarımız şimdi kasılmıyor. Ancak şu anda da 4k ve üstü videolarımız açılmakta zorlanabiliyor. Farkında iseniz AMD ve Nvidia firmaları VR vb çeşitli özellik ve uygulamalar eklemekle meşguller kartlarına. çünkü aslında mevzuu şu: Video olsun oyun olsun. masaüstü çerçeve genişliğinden fazla bir görüntü gelirse işlemci bu görüntüyü çerçevefye oturtmak için yeniden boyutlandırıyor. Bu da  işlemciyi sapıttırıyor. yani geçmişten günümüze çok bir şey değişmedi. Çözünürlük skaları artsa da pc nin kurulduğu gün atılan temeller üzerinde yaşamak durumundayız.

Ancak değişenler var. Bu özellikle oyun dünyasında olmaktadır. Oyun işi video işinden daha zor. çünkü videolarda çözünürlüğü destekleyen bir kartın olur ki bildiğim kadarı ile x1650 4k videoları desteklemektedir. ancak b videoların bazı özellikleri nedeni ile bazılarını çözemiyor. Bunu da yeni nesil kartlar halledebilir. Oysa ki oyunda böyle değil.

Oyunlarda önce ezbere şu işlemci y da ekran kartı yetişememesi durumunu yazmayacağım. Bu ayrı bir konu. Ayrıca başka şeyleri konuşunca yazmak daha iyi olur düşüncesinde olduğumdan en sona yazarım.

Bir oyun gpu´yu direkt kullanamaz. onun istediği teknolojiler, api´ler gerekir. kimi oyunlar directx, kimi oyunlar opencl, kimi de opengl ve diğer api´leri kullanır.

Yalnız 2005 yılında balayan bir başka olay daha var. O da PHYSİCS gibi çeşitli ek efekt mevzuu. Bunların da adı, fizik motorları. HAVOK gibileri sadece yazılımla olabildiği gibi physics ekran kartı tarafından desteklenmesi ya da bir ek aparat ile yönetilmesi gerekir. özellikle PHYSİCS 2 ve 3. nesil ATİ kartların korkulu rüyasıdır. çünkü bu kartlar hiçbir şekilde bu motoru desteklemez ve bu motor etkin olduğu anda fecii performans düşüklüğü yaşarlar. bunun da en büyük örneği CRYSİS oyunudur. bu oyunda physics asla kapanmaz. sadece etkisi azaltılabilir. Bu sınıf bir kartınız varsa bu eklentinin asla açık olmamasına dikkat etmenizde yarar olurdu. Zaten oyun üreticileri bu tür olayları bildiği için hassas davranıp disable seçeneği koyarlardı. Ya da kodla biz kapatabilirdik. Ancak bazı durumlard kapatılamazdı. Eh GTAIV gibi sistem manyağı bir oyunu kasılmadan oynayıp Crysis´i oynayamamak insanı derin düşüncelere gark ederdi. Daha komiğini sorarsak, aynı serinin ilk 2 oyunu olan Crysis ve Crysis Warhead´da 12 FPS ye kadar düşüp, crysis 2 gibi çokdaha ağır bir oyunu aynı sistemle 40-50 FPS seviyelerinde oynamak işten bile değildi. Bu konu sadece oyunun optimizasyonu ya da bazı oyunların rakip firmalarca desteklenmesinden çok o oyunun istediği bir özelliğe ekran kartının destek verememesinden ötürü kendini gösterememesi olarak bakmalıyız.

 

Şimdifasul gelelim fasulyenin faydalarına.

Gördüğünüz üzere beyaz bir ….

 

 

 

Şaka şaka.

Asıl meselemize geldik. işlemciye ekran kartının yetişememesi ya da tam tersi.

Bunun pek çok yerde ayrıntısı verildiği için onları da yazıp uğraşamayacağım. Zaten baya uzun bir yazı oldu.

Elimizde bir sistem düşünelim. Bu sistemde oynayacağımız oyunda en basitinden grafik ayarlarını en yükseğe de en düşüğe de çeksek FPS bazında bir değişiklik yoksa bu durumda bir yerde darboğaz var demektir. buna bakmak için şu kadar piksel bu kadar mb diye nükleer tesislerde atomun özkütlesini bulurken yapmadıkları hesaplamanın hiiiç gereği yok. Size basitçe bunu tespit etmenin yöntemlerini söylemek gerekirse. Öncelikle hemeen güç kaynağına bakınız. Watt cinsin çöpe atınız. Onun asla tam tutarlı olduğunu görmedim. eski bir everestim vardı. bir onun doğru VA değerleri verdiğini gördüm. PSU larda bakacağınız şey 12 volt raillerdeki amper tutarları. Single rail iyidir. Çünkü dual railde ya çift diyot ya çift trafo vardır. 2 si de çok tavsiye edeceğim şeyler değil. çünkü çıkış gerilimleri dalgalı olur. Briri 11.8 biri 11.9 verir. Bu da gpu yu yaktırabilir. Bu nedenle elinize alın voltmetreyi demiyorum. AİDA programı ile ya da anakartınızın izleme programları ile izleyebilirsiniz. 12 v hatları 11.4-12.8 sınırlarını, 5 v hatları da 4.5-5.3 sınırını pc açıkken geçmemelidir. bu sınırların dışında üstte ise yakında tüm yarı iletkenleriniz kabak çiçeği gibi yarılabilir söyliyim. aşağısı da kısa vadede FPS düşüklüğü, çakılmalar derken sonunda yine iyi bir kabak çiçeği tarlası sunabilir. aman dikkat.

  1. mevzu. Açıyoruz bir izleme programı. Bir gözümüz kasamızda. fps düştüğünde hdd ışığı yanıp sönüyorsa hdd darboğazı vardır. Az yanıyorsa defrag ya da yeniden kurulum derdimizi çözebilir. Ancak hdd bildirim ledi yandım allah diye bağırıyorsa bilinki hdd niz bir nedenden yetmiyor. bunun da düşük ramle alakası olabilir. raminizi izleyin. eğer raminiz sınırlarda ise bu esnada ya da tam tersine çok düşükse bir şekilde kullandığınız program hdd ye açılmış demektir. bir ram ekleyerek durumu kurtarabilirsiniz. Yok ramden değilse ya raid ya  ssd şarttır.

  2. mevzuu uyumsuzluk. Eski agp kullanıcıları çok dert çekmiştir. anakartın cipset driverleri tam yüklenmediğinde agp yarı hızda ya da daha düşüğünde çalışırdı. Sen anakarta x1950 takıyorsun. ama fx5500 den beter çalışıyor. Çok baş ağrıtırdı. özellikle bazı ekran kartları bir kere kurdun mu sisteme yapışırdı. komple formatlamadan o agp portu anca o kartta tam verim verirdi. Diğer mevzuu ramler.  Ramleriniz tek modül ise sorun yok. Single çalışır. ama tam frekans verir. ya da anakartınız ne karşılıyorsa… Mesele 2-4 taktığımızda ortaya çıkar. Çünkü bu durumda frekanslar dibe çekilir. mümkünse dual ya da triple çalıştırırız ki gecikme düşsün bit oranı artsın. bu da düşen bant genişliğini geri getirsin. Gecikmenin frekansa göre önemini şöyle örnekleyebiliriz. DDR533 mhz bir ram 3.0 gibi bir cl oranına sahipken aynı frekansda DDR3 (artık 533 mhz de ddr3 bulursak orası ayrı mesele de.) bir ram 24 gibi bir orana çıkar. Daha gerçekçi bir örnek gerekirse. DDR390 mhz hızında çalışan 3 lü ram modülü ortalama 59-63 ns gibi bir zamanlamaya sahipken ki bu sayı DDR3 1333 ve dualde çalışan 2 li ram modülünde 127 ns lere çıkar. Fark nerde derseniz. 2 sistemin açılış süreleri. ddr bir sistemde win 10 iletim sistemi 3.5 dakikada açılır. oysa ki bu süre 4-5 dakkayı geçmekte. bu nedenle aldığınız ramlerin ve anakartın dual çalışmak için gereken özelliklere sahip olduğuna ve sorun çıkmayacağına emin olun. Bazı anakartlar ram seçebilir. aman dikkat.

Son kalan konu ise işlemciye ekran kartının yetişememesi ya da tam tersi.

şimdi ekran kartının yetişememesi diye bir şey olamaz. çünkü matrisi işlemci belirler, NPC dir diğer olaylardır multiplayerdir. ana oyuncudur bunlarla CPU uğraşır. GPU ya da kala kala bu matrisleri giydirmek ve varsa bazı efektleri eklemek kalır. ha merak etmeyin. CPU daha fazla iş yapıyor gibi görünse de bir kere onun kocman bir kılıfı, koskoacaman bir anakartı var. Oysa ki GPU gelen verileri hemen işlemek zorundadır. Bu nedenle bir oyunda maks FPS ekran kartının performansı ile alakalıdır. peki min FPS? işte onu da CPU belirler. çünkü ekran kartına gereken matrisleri gönderemezse GPU bekler. Gönder abi şunu der.

Bazı kişilerin grafik ayarları kısıldığında yükselen FPS´yi işlemci darboğazına bağladığını görmekteyim. çünkü mevzuu bahis nokta işlemcinin darboğazı değil, GPU´nun çizmesi gereken ayrıntı daha azdır. yoksa cpu sen ayarları ne kadar kısarsan kıs yine aynı matrisi göndermek durumundadır. sen ayarı dibine kadr kıssan da o adam ordadır. sonuna kadar versen de. tabii bazı nesnelerin zamanla yok olmasını seçersek, misal fps oyunlarında ceset kaybolması seçeneği bu hem GPU yu hem CPU yu rahatlatacaktır. Çünkü o matris artık gereksiz. CPU o kaynağı başka yere kullanır.

Zaten benim anlamadığım yıllar öncesine kadar cpu gücü hep en düşük grafik ayarlarında en iyi ekran kartları takılarak bakılırdı. Ne oldu ise artık “abi grafik ayarlarını dibine kadar ver performans artarsa CPU darboğazı var.” diyip geçiliyor. Ben bunu anlayamıyorum bir türlü. Tamam bir sistemin en zayıf noktası onun performansını verir. ama bu bıçak gibi keskin bir şerit değil ki.

Sisteminide cpu kaynaklı darboğaz varsa bunu 2 türlü anlarsınız. Böyle ayarları çekerek iterek değil. çünkü bazı cpu lar düşük ayarda kendini yavaşlatabiliyor. bu benim başıma geldi. bu nedenle 1 sene içinde 2 tane ekran kartı almak zorunda kaldım. İlk anlama yöntemimiz FPS testleri o kartın oynayacağı en son oyunda ya da zorlanacağı, ne derseniz diyin, alması gereken en düşük fps nin aşağısında seyreden bir performans varsa bunun 2 nedeni olabilir. Birincisi işlemcinizdeki çekirdek sayısı oyunda istenene ters olduğu için bu abuk sorunu yaşayabilirsiniz. Misal call of juarez oyunu tek çekirdekli AMD işlemcilerde oyun içinde %25 den yukarı bir cpu kaynağı tüketmez asla. 5 karede oyunu bitirirsiniz. O oyun çift çekirdek ister ve 8 çekirdek bir işlemci de taksanız 50 çekirdek de athlon x2 ya da fx4100 gibi bir işlemciden daha yüksek fps alamazsınız. Bunun çözümü basit. görev yöneticisinden benzeşmeyi ayarlarsınız istediği çekirdek sayısına. ha daha az çekirdeğiniz varsa geçmiş olsun upgrade ya da oyuna elveda. Pentium G3258 in i5 le bazı oyunlarda kafa kafaya gitmesinin nedeni bu. Pek çok oyun çift çekirdek üstü kullanmaz. 2. anlama yöntemi ise benchmaark testleri…

tarafsız benchmark testleri size büyük fikirler verir. Ama onun verdiği tam puana bakmayın. Çünkü 2006 dan beri pek çok bench testi çok çekirdek destekli. Bu nedenle uçuk kaçık puanlar almanız normal. Bakacağınız puan grafik puanı. o alması gereken puanın aşağısında ise işte başınız belada demektir. İşlemciniz cidden GPU´yu besleyemiyor demektir. işte şimdi o çekirdeklerin hiçbir faydası kalmadı. Ha her denklemin bir sağlaması gerekir. Bunun da yolu o.c.  işlemcinizi overclock ettiğinizde alması gereken puanları yakalıyorsa grafik. O zaman işlemciniz cidden yetersiz demektir.  Ha O.C. ettiğinizde grafik puanı çok oynamıyorsa o zaman sorun kartınızda ya da PSU´da olabilir. bu durumda kasayı sakince kapatın, kapandığına emin olunca hızlıca o PSU´dan kurtulun. Yoksa benim gibi 2 defa suratınıza patlayabilir.

PSU demişken anakartın da önemi var. Günümüzde herkes en yeni köprünün peşinde koşar. size tavsiyem onunla uğraşmayın. çipsette kullanmayacaksanız oc menüsü lazım mı size? değil. Harici ses kartı takacaksın. Lazım mı realtek hd bilmem kaç? değil. ne lazım? kaç tane gpu takacaksanız onun kadarı slot ve en önemlisi kaç wattlık bir işlemci takacaksanız onu besleyecek faz sayısı. bir de bazı anakartlarda ufak faz takılıyor. Geçmişte tanınmış bir markanın mini atx anakartını kullnırdım ve büyük performans sorunu yaşatırdı. nedeni de ufacık faz vardı ve dip dibe koymuşlardı. ısıdan fazlar verimsiz kalıyordu. Sadece anakart değiştirip sistem kurduğumda %25 den fazla performans artışı alabildim. Bunun da nedeni fazların birbirine uzak yerleştirilmesi nedeni ile verimli çalışması, yeni anakartımda fazların soğutucusu bile olmamasına rağmen bu performansı aldım. oyuncu arkadaşlar sakın aman tek ekran kartı kullanacağım diye mini atx anakart almasın. uzak durun. çünkü fazlarını sıkıştırıyorlar. yerden kazanç diye verim düşüyor. sonra aynı işlemci ile ben neden gtav oynayamıyorum dersiniz.

Son bir tavsiye. Ekran kartını desteklediği en üst dx seviyesinde kullanmanız performansını tam anlamı ile alabilmenizi sağlayabiliyor. Yeni dx sürümü ek performans getirisi sunar.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: